|
Gesproken boek |
||||||
| 1 |
Een gesproken boek is een tekst die wordt voorgelezen en die verspreid wordt op cassettebandje, op een CD, of via internet. Niet alleen boeken worden geproduceerd in gesproken vorm, maar ook tijdschriften, kranten, brochures, enz. Gesproken boeken worden vooral gemaakt voor blinde en ernstig slechtziende lezers. In principe wordt bij de gesproken versie daarom alle gedrukte informatie 'vertaald' in gesproken informatie. De inhoudsopgave wordt bijvoorbeeld voorgelezen, en ook voetnoten en onderschriften. Foto's en andere afbeeldingen worden beschreven. Inmiddels worden gesproken boeken ook door andere lezers met een leeshandicap gebruikt. De blindenbibliotheken rekenen nu ook lezers met dyslexie, en lezers met afasie tot hun doelgroep. Sinds enkele jaren heten de blindenbibliotheken daarom 'anders lezen bibliotheken'. Lezers met dyslexie of met afasie gebruiken het gesproken boek meestal in combinatie met de gedrukte tekst (de 'zwartdruk'). Boeken die speciaal voor deze groepen worden ingesproken zijn (soms) aangepast aan hun speciale wensen, en worden (ook weer: soms) 'meeleesboeken' genoemd.
Bij meeleesboeken is het
voorleestempo wat lager en duren de pauzes bij punten en komma's wat
langer. Illustraties worden niet beschreven, maar er worden pauzes
ingelast zodat de lezer de illustraties kan bekijken. Wanneer de lezer
de bladzijde moet omslaan, klinkt er een signaal. Soms wordt het
paginanummer vermeld. |
|||||
| 2 |
Gesproken boeken worden voorgelezen door een vrijwilliger of een professionele voorlezer. Door middel van spraaksynthese, kunnen computerteksten ook voorgelezen worden door de computer. De computer 'vertaalt' letters en woorden in 'klanken'. De kwaliteit van deze zogenaamde 'synthetische spraak' is tegenwoordig zo goed, dat veel blinde lezers gebruik maken van 'spraak-synthese' bij het lezen, in plaats van een menselijke voorlezer.
De voordelen van
spraak-synthese (of: TTS, tekst naar spraak) zijn groot: iedere
computertekst kan - in principe - direct voorgelezen worden, op het
moment dat de lezer dat wil. Bij de meeste spraaksynthese programma's
kan de lezer kiezen uit meerdere stemmen. Verder kan het voorleestempo
ingesteld worden, en de lengte van pauzes. Toch zijn er ook nadelen: synthetische spraak klinkt nog altijd als een 'computerstemmetje': vrij monotoon en onnatuurlijk.
|
|||||
|
|
||||||
| 3 |
De Nederlandse Blindenbibliotheken zijn de grootste producenten van gesproken boeken in Nederland. Vroeger werden de gesproken boeken verspreid op audiocassette. Sinds 2003 worden boeken, en nu ook kranten en tijdschriften, alleen nog geproduceerd op CD-ROM. De CD-ROMs van de blindenbibliotheken zijn zogenaamde 'Daisy' CD-ROMs. Deze kunnen niet op een gewone CDspeler worden afgespeeld, alleen op speciale Daisyspelers. Daisy CD-ROMs kunnen wel op de computer worden afgespeeld, met behulp van een speciaal programma (zie hieronder). Het voordeel van het Daisy-systeem is dat er een zoekstructuur is ingebouwd die speciaal voor blinde lezers is ontwikkeld. Lezers kunnen opgeven welk hoofdstuk ze willen lezen, kunnen van paragraaf naar paragraaf, en van hoofdstuk naar hoofdstuk springen.
Gesproken boeken kunnen ook gewone CDs en CD-ROMs worden opgeslagen, die op iedere CD-speler kunnen worden afgespeeld. Tenslotte kunnen gesproken boeken als audiobestand worden verspeid via internet. De gebruiker kan een boek on-line beluisteren of opslaan op de eigen computer, of op CD-ROM of een MP3 player. |
|||||
| 4 |
De Nederlandse blindenbibliotheken kunnen gedrukte informatie op verzoek omzetten in gesproken vorm. Algemene informatie van organisaties, gemeenten en andere overheidsinstellingen kan omgezet worden door:
Gebruiksaanwijzingen, correspondentie, bijsluiters bij medicijnen en andere teksten voor privé gebruik kunnen op verzoek door de andere drie blindenbibliotheken worden aangemaakt:
|
|||||
Blindenbibliotheken:
Daisy:
Spraaksynthese, tekst-naar-spraak
Meeleesboeken
|
||||||
|
Bijgewerkt
op:
24 november 2008 |
||||||
